Zonguldak’ta sağlık hizmetlerine ulaşmak, özellikle ilçelerden ve köylerden hastanelere gitmek zorunda kalan vatandaşlar için yalnızca bir muayene meselesi değil. Randevu bulmak, yola çıkmak, hastaneye ulaşmak, sıra beklemek ve yeniden eve dönmek… Bazen birkaç dakikalık muayene için bütün bir günün planlanması gerekiyor. Peki sağlık hizmetine ulaşmak neden bu kadar yorucu olabiliyor?
Bir insan hastaneye neden gider?
Sağlığına kavuşmak için.
Ağrısına çare bulmak, rahatsızlığının nedenini öğrenmek, tedavisini sürdürmek için.
Peki hastaneye gitmek başlı başına bir yorgunluğa dönüşürse?
İşte üzerinde durmamız gereken mesele tam da bu.
Zonguldak’ta sağlık hizmetlerini konuşurken yalnızca hastane binalarını, doktor sayılarını veya tıbbi cihazları düşünmemeliyiz.
Bir de o hastaneye ulaşmaya çalışan vatandaşı düşünmeliyiz.
Sabah erkenden evinden çıkan yaşlıyı…
Çocuğunu muayeneye götüren anneyi…
İş yerinden izin almak zorunda kalan çalışanı…
Köyünden ilçeye, ilçesinden merkeze ulaşmaya çalışan hastayı…
Çünkü sağlık hizmetinin kalitesi kadar, o hizmete ulaşmanın ne kadar kolay olduğu da önemlidir.
RANDEVU ALMAKLA İŞ BİTMİYOR
Günümüzde hastane randevuları büyük ölçüde Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden alınıyor.
Bu sistem, vatandaşın hastane ve hekim seçerek randevu oluşturabilmesi açısından önemli bir kolaylık sağlıyor.
Ancak sistemin varlığı, her vatandaşın ihtiyaç duyduğu branşta ve istediği tarihte kolayca randevu bulabildiği anlamına gelmiyor.
Özellikle belirli uzmanlık alanlarında uygun randevu arayan vatandaşlar için süreç zaman zaman uzayabiliyor.
Bir hasta düşünün.
Rahatsızlığı var.
Muayene olması gerekiyor.
Telefonundan sisteme giriyor.
Uygun tarih arıyor.
Bulamazsa yeniden kontrol ediyor.
Bazen gününü, işini ve ulaşımını randevu saatine göre ayarlamak zorunda kalıyor.
Oysa hastalanan insanın ilk düşüncesi, nasıl randevu bulacağını hesaplamak değil, tedavisine ulaşabilmek olmalı.
Elbette sağlık sisteminde yoğunluk yaşanabilir.
Ancak bu yoğunluğun vatandaşın günlük hayatına nasıl yansıdığını da görmek gerekiyor.
Çünkü randevu almak, tedaviye ulaşmanın yalnızca ilk adımı.
İLÇEDEN MERKEZE GELMEK KOLAY MI?
Zonguldak yalnızca şehir merkezinden ibaret değil.
Kilimli var.
Kozlu var.
Devrek var.
Çaycuma var.
Gökçebey var.
Karadeniz Ereğli var.
Alaplı var.
Bir de bu ilçelere bağlı köyler, beldeler ve merkeze uzak yerleşim alanları var.
Her vatandaş ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetini yaşadığı yere en yakın hastanede alamayabilir.
Bazı muayeneler, ileri tetkikler veya uzmanlık gerektiren işlemler için başka bir ilçeye ya da Zonguldak merkeze gitmesi gerekebilir.
İşte o zaman sağlık meselesine ulaşım sorunu da ekleniyor.
Örneğin Devrek’in bir köyünde yaşayan yaşlı bir vatandaşın Zonguldak merkezdeki hastaneye gitmesi gerektiğini düşünelim.
Önce köyünden ilçe merkezine ulaşacak.
Ardından Zonguldak’a giden araca binecek.
Hastaneye ulaşacak.
Muayenesini olacak.
Gerekirse tetkik yaptıracak.
Sonra aynı yolu geri dönecek.
Bu yolculuk sağlıklı bir insan için bile yorucu olabilir.
Bir de rahatsızlığı bulunan, yürümekte zorlanan veya yanında refakatçiye ihtiyaç duyan bir hasta açısından düşünün.
Hastaneye ulaşmak için harcanan emek, bazen muayenenin kendisinden daha ağır hale gelebiliyor.
SABAH ERKENDEN BAŞLAYAN HASTANE YOLCULUĞU
Hastane randevusu sabah saatlerindeyse ilçeden gelen vatandaşın günü çok daha erken başlıyor.
Ulaşım aracını kaçırmamak gerekiyor.
Trafiği hesaba katmak gerekiyor.
Hastanede ilgili polikliniği bulmak gerekiyor.
Kayıt veya diğer işlemler için zaman ayırmak gerekiyor.
Bütün bunlar nedeniyle vatandaş, randevu saatinden çok önce yola çıkmayı tercih edebiliyor.
Üstelik herkesin özel aracı yok.
Herkes taksiye binebilecek ekonomik güce sahip değil.
Herkesin kendisini hastaneye götürecek bir yakını da bulunmuyor.
Özellikle toplu taşımaya bağımlı hastalar için sefer saatleri büyük önem taşıyor.
Bir araç kaçırıldığında yalnızca ulaşım gecikmiyor.
Randevuya yetişme kaygısı da başlıyor.
Sağlık hizmetine erişimi değerlendirirken bu kaygıyı görmezden gelemeyiz.
BEŞ DAKİKALIK MUAYENE İÇİN SAATLERCE YOL
Burada yanlış anlaşılmasın.
Bir doktorun hastasına ayırdığı süreyi tek başına eleştirerek sağlık sisteminin bütün sorunlarını açıklayamayız.
Hekimler de yoğun çalışma temposu içinde hizmet vermeye çalışıyor.
Sağlık çalışanlarının iş yükü, hasta yoğunluğu ve çalışma koşulları bu konunun önemli bir parçası.
Ancak vatandaşın yaşadığı tabloyu da konuşmalıyız.
Bazen bir muayene kısa sürede tamamlanabiliyor.
Ama o muayene için yapılan yolculuk, bekleme ve dönüş saatler sürebiliyor.
Hatta tetkik, görüntüleme veya başka bir poliklinik değerlendirmesi gerektiğinde süreç daha da uzayabiliyor.
Bir hasta sabah evinden çıkıp akşam döndüğünde, gününün büyük bölümünü sağlık hizmetine ulaşmak için harcamış olabiliyor.
Bu durum özellikle çalışan vatandaşlar açısından başka bir sorunu ortaya çıkarıyor.
İş yerinden izin almak.
Günlük ücretle çalışan birinin hastaneye gitmek için işinden ayrılması her zaman kolay olmayabilir.
Bir esnaf dükkânını kapatmak zorunda kalabilir.
Bir anne çocuğunun bakımını başka birine bırakmak zorunda kalabilir.
Bir aile, hastanın yanında refakatçi olarak ikinci bir kişinin de bütün gününü ayırmak zorunda kalabilir.
Yani hastane yolculuğunun maliyeti yalnızca ulaşım ücretinden ibaret değil.
Kaybedilen zaman da vatandaşın hayatında önemli bir yük oluşturuyor.
HASTANEYE GİTMENİN GÖRÜNMEYEN MASRAFLARI
Bir hastanın hastaneye giderken yaptığı harcamaları düşünelim.
Gidiş ücreti.
Dönüş ücreti.
Gerekirse şehir içi ulaşım.
Yanında refakatçi varsa onun yol masrafı.
Gün içinde yemek ve diğer ihtiyaçlar.
Bazı durumlarda otopark veya taksi gideri.
Tek tek bakıldığında küçük görülebilecek bu kalemler, özellikle düzenli kontrole gitmek zorunda olan vatandaşlar için birikiyor.
Ayda birkaç kez hastaneye gitmesi gereken bir hasta açısından ulaşım başlı başına bir bütçe meselesine dönüşebilir.
Bir de emekli maaşıyla geçinmeye çalışanları, asgari ücretli aileleri ve dar gelirli vatandaşları düşünelim.
Sağlık hizmeti için yola çıkan insanın cebindeki parayı da hesaplamak zorunda kalması, üzerinde durulması gereken sosyal bir mesele.
Çünkü sağlık hizmetine erişim yalnızca tıbbi imkânlarla değil, ekonomik koşullarla da doğrudan bağlantılı.
YAŞLI VE ENGELLİ VATANDAŞLAR İÇİN ZORLUK DAHA BÜYÜK
Zonguldak’ın coğrafi yapısını hepimiz biliyoruz.
Dik yokuşlar…
Merdivenli sokaklar…
Engebeli yollar…
Bu şehirde sağlıklı bir insanın bile bazı noktalara ulaşırken zorlandığı oluyor.
Peki hareket kabiliyeti kısıtlı bir vatandaş için durum nasıl?
Evinden çıkmakta zorlanan yaşlı bir insanı düşünelim.
Önce ulaşım aracına binecek.
Hastaneye gidecek.
Gerekirse katlar arasında dolaşacak.
Tetkik için başka bir bölüme geçecek.
Ardından dönüş yolculuğuna başlayacak.
Bu süreçte erişilebilir kaldırımların, uygun toplu taşıma araçlarının, asansörlerin, yönlendirme levhalarının ve dinlenme alanlarının ne kadar önemli olduğu daha iyi anlaşılıyor.
Sağlık hizmeti herkes için erişilebilir olmalı.
Ama erişilebilirlik yalnızca hastane kapısına rampa yapmakla sınırlı kalmamalı.
Vatandaşın evinden çıkıp hastaneye ulaşmasına ve yeniden evine dönmesine kadar bütün süreç düşünülmeli.
HASTANE KORİDORUNDA BEKLEMEK DE BİR YORGUNLUK
Hastaneye ulaşmak kadar hastanedeki süreci tamamlamak da önemli.
Özellikle yaşlı, kronik rahatsızlığı bulunan veya yanında küçük çocuğuyla gelen vatandaşlar açısından bekleme koşulları büyük fark yaratıyor.
Yeterli oturma alanı var mı?
Vatandaş hangi birime gideceğini kolayca öğrenebiliyor mu?
Tetkik işlemleri arasında uzun mesafeler yürümek zorunda kalıyor mu?
Yaşlı ve engelli hastalar için yönlendirme yeterli mi?
İşlemler mümkün olduğunca aynı gün tamamlanabiliyor mu?
Bunlar küçük ayrıntılar gibi görülebilir.
Ama hasta için hiç de küçük değil.
Bir hastanede yalnızca tıbbi hizmetin sunulması değil, o hizmetin insana yakışır koşullarda verilmesi de önemlidir.
Hastane koridorunda bekleyen insanın yalnızca dosya numarası değil, bir hayatı ve bir derdi var.
DOKTORLARI VE SAĞLIK ÇALIŞANLARINI DA UNUTMAYALIM
Sağlık hizmetlerindeki aksaklıkları konuşurken bütün sorumluluğu doktorların ve hemşirelerin üzerine yüklemek doğru olmaz.
Onlar da yoğun hasta talepleriyle, nöbetlerle ve ağır çalışma koşullarıyla karşılaşabiliyor.
Bir tarafta bir an önce muayene olmak isteyen vatandaş var.
Diğer tarafta gün boyunca çok sayıda hastaya hizmet vermeye çalışan sağlık personeli.
Bu iki tarafı karşı karşıya getirmek yerine sistemin nasıl daha verimli hale getirilebileceğini konuşmak gerekiyor.
Çünkü sağlık çalışanının rahat ve güvenli koşullarda çalışması, hastanın aldığı hizmeti de etkiler.
Yeterli personel planlaması, etkili randevu yönetimi, uygun fiziki koşullar ve iş yükünün dengelenmesi hem hastaların hem sağlık çalışanlarının yararınadır.
Vatandaşın da sağlık çalışanının da daha iyi koşullara ihtiyacı var.
HER HİZMET İÇİN MERKEZE GİTMEK GEREKİYOR MU?
Bence Zonguldak açısından üzerinde durulması gereken önemli konulardan biri de sağlık hizmetlerinin ilçeler arasındaki dağılımı.
Elbette her ilçede her uzmanlık alanının ve her ileri tıbbi cihazın bulunması mümkün olmayabilir.
Bazı hizmetlerin belirli merkezlerde toplanması tıbbi açıdan gerekli olabilir.
Ancak vatandaşın hangi hizmeti yaşadığı ilçede alabileceği, hangi işlem için başka bir merkeze gitmesi gerektiği açık biçimde planlanmalı.
İlçe hastanelerinin ihtiyaçları düzenli olarak değerlendirilmeli.
Hasta sevk süreçleri kolaylaştırılmalı.
Gerekli durumlarda hastaneler arasındaki koordinasyon güçlendirilmeli.
Özellikle tekrar eden kontroller ve uygun tetkikler için vatandaşın gereksiz yolculuk yapmasının önüne geçebilecek çözümler araştırılmalı.
Amaç bütün sağlık hizmetlerini her yerde sunmak değil.
Vatandaşı gereksiz yere yollara düşürmeden, doğru hizmete doğru zamanda ulaştırmak olmalı.
BİR HASTA NEDEN AYNI YOLU DEFALARCA GİTMEK ZORUNDA KALSIN?
Bir vatandaşın muayene için başka bir ilçeye gittiğini düşünelim.
Doktor tetkik istiyor.
Tetkik için ayrı bir tarih veriliyor.
Sonuçların değerlendirilmesi için yeniden kontrol gerekiyor.
Böyle durumlarda hasta birden fazla kez yolculuk yapmak zorunda kalabiliyor.
Elbette bütün işlemlerin aynı gün tamamlanması her zaman mümkün değil.
Tıbbi gereklilikler ve hastane kapasitesi belirleyici olabilir.
Ancak uygun olan durumlarda muayene, tetkik ve kontrol süreçlerinin daha uyumlu planlanması vatandaşın yükünü hafifletebilir.
Özellikle şehir dışından veya ilçelerden gelen hastaların ulaşım koşullarının dikkate alınması önemli.
Çünkü bir hastane için sıradan bir kontrol randevusu, uzak bir köyde yaşayan vatandaş için yeni bir yolculuk anlamına gelebiliyor.
ÇÖZÜM SADECE YENİ HASTANE YAPMAK DEĞİL
Yeni hastaneler, modern binalar ve gelişmiş cihazlar elbette önemli yatırımlar.
Ancak sağlık hizmetinin başarısı yalnızca binanın büyüklüğüyle ölçülmemeli.
Vatandaş o binaya kolayca ulaşabiliyor mu?
Randevusunu makul sürede alabiliyor mu?
Gereken işlemleri anlaşılır bir sistem içinde tamamlayabiliyor mu?
Hastaneden çıktığında evine ulaşmak için saatlerce beklemek zorunda kalıyor mu?
İşte asıl değerlendirilmesi gereken sorular bunlar.
Zonguldak’ta sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırmak için ulaşım ve sağlık planlamasının birlikte ele alınması gerekiyor.
Hastanelere yönelik toplu taşıma seferleri, özellikle yoğun randevu saatleri dikkate alınarak değerlendirilebilir.
İlçelerden gelen vatandaşlar için ulaşım bağlantıları iyileştirilebilir.
Hastane içindeki yönlendirme ve hasta bilgilendirme süreçleri geliştirilebilir.
Yaşlı ve engelli hastaların ihtiyaçlarına yönelik destekler güçlendirilebilir.
İlçe hastanelerinin hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu verilerle belirlenebilir.
Bunlar üzerinde çalışılması gereken somut başlıklar.
SAĞLIK HİZMETİNE ULAŞMAK VATANDAŞI TÜKETMEMELİ
Hastalık zaten insanı yoruyor.
Ağrısı olan, endişe duyan veya tedavi bekleyen bir insanın üzerine bir de ulaşım ve zaman kaygısı eklenmemeli.
Hastaneye gideceği günün sabahında vatandaşın aklında onlarca soru olmamalı.
Araca yetişebilecek miyim?
Randevuma geç kalacak mıyım?
Tetkik bugün bitecek mi?
Dönüş aracını kaçıracak mıyım?
Yanımdaki para yetecek mi?
İş yerinden yeniden izin almam gerekecek mi?
Bu soruların her biri gerçek bir yaşam sorununa işaret ediyor.
Ve bu sorunlar yalnızca Zonguldak merkezde yaşayanları değil, ilçelerden ve köylerden sağlık hizmeti almaya gelen vatandaşları da yakından ilgilendiriyor.
Sağlık hizmetlerini değerlendirirken işte bu insanların günlük hayatını da hesaba katmalıyız.
Çünkü hastane hizmeti, vatandaşın hastane kapısından içeri girdiği anda başlamıyor.
O hizmete ulaşma mücadelesi, insanın evinden çıktığı anda başlıyor.
SON SÖZ: HASTANEYE GİTMEK BİR GÜNÜ TÜKETMEMELİ
Zonguldak’ta sağlık hizmetlerinin daha erişilebilir hale gelmesi için yapılacak her iyileştirme vatandaşın hayatına doğrudan dokunacaktır.
Randevu süreçlerinin kolaylaşması…
Ulaşım bağlantılarının güçlenmesi…
İlçe hastanelerinin ihtiyaçlarının karşılanması…
Bekleme ve yönlendirme koşullarının iyileştirilmesi…
Bütün bunlar vatandaşın hastaneye daha az kaygıyla gitmesini sağlayabilir.
Kimse hastaneye keyfinden gitmiyor.
Kimse sabahın erken saatlerinde yollara düşmekten, koridorlarda beklemekten veya dönüş saatini hesaplamaktan memnun değil.
İnsanlar yalnızca sağlıklarına kavuşmak istiyor.
O halde sağlık hizmetini konuşurken bir soruyu unutmamalıyız:
Bir vatandaş birkaç dakikalık muayene için neden bütün gününü harcamak zorunda kalsın?
Zonguldak’ta sağlık hizmetinin gerçek başarısı, yalnızca kaç hastanın muayene edildiğiyle değil, o hastaların hizmete ne kadar kolay ulaşabildiğiyle de ölçülmeli.
Çünkü sağlık hizmeti vatandaşı iyileştirmek içindir; hastaneye ulaşma süreci onu daha da yormak için değil.
